Đây là một trong những câu hỏi lớn nhất của con người. Nếu cuối cùng ai cũng già, bệnh và chết, nếu mọi thành công rồi cũng qua đi, vậy nỗ lực để làm gì? Có phải giáo lý vô thường khiến con người trở nên bi quan và buông xuôi?
Thực ra, Phật giáo nhìn vấn đề theo hướng hoàn toàn ngược lại. Chính vì cuộc đời là vô thường nên từng khoảnh khắc sống mới trở nên vô cùng quý giá. Nếu con người có thể sống mãi mãi, mọi cơ hội đều còn vô tận thì chẳng có lý do gì để trân trọng ngày hôm nay. Nhưng bởi thời gian là hữu hạn, mỗi ngày được sống đều là một món quà không thể lặp lại.
Một bông hoa đẹp vì nó sẽ tàn. Một buổi hoàng hôn làm người ta rung động vì chỉ kéo dài trong chốc lát. Tuổi trẻ cũng vậy, cha mẹ cũng vậy, những người mình yêu thương cũng vậy. Chính vì biết mọi thứ đều có thể đổi thay nên ta học cách yêu thương nhiều hơn, biết ơn nhiều hơn và sống có ý nghĩa hơn.
Đức Phật không dạy con người nhìn vô thường để tuyệt vọng, mà để thức tỉnh. Khi hiểu rằng mọi thứ đều biến đổi, ta sẽ bớt cố chấp vào danh vọng, tiền bạc hay những điều không thể giữ mãi. Đồng thời, ta cũng không trì hoãn những điều tốt đẹp. Nếu muốn hiếu kính cha mẹ, hãy làm ngay hôm nay. Nếu muốn nói một lời xin lỗi hay cảm ơn, hãy nói khi còn có thể. Nếu muốn sống tử tế, hãy bắt đầu từ bây giờ, vì không ai biết ngày mai sẽ ra sao.
Vô thường cũng giúp con người mạnh mẽ hơn khi đối diện với nghịch cảnh. Khổ đau không tồn tại mãi mãi. Thất bại rồi sẽ qua, bệnh tật có thể chuyển biến, những cảm xúc tiêu cực cũng sẽ thay đổi. Hiểu được điều đó, ta có thêm niềm tin để kiên nhẫn vượt qua khó khăn và không tuyệt vọng trước những biến cố của cuộc đời.
Vì vậy, biết mình sẽ chết không phải để từ bỏ cố gắng, mà để biết mình nên cố gắng điều gì. Điều quan trọng không phải là sống bao lâu, mà là sống như thế nào. Một cuộc đời ngắn ngủi nhưng đầy yêu thương, cống hiến và tỉnh thức vẫn có giá trị hơn một cuộc đời dài mà trôi qua trong vô nghĩa.
Cho nên, vô thường không làm cuộc sống mất ý nghĩa. Ngược lại, chính vô thường làm cho mỗi giây phút trở nên đáng quý. Khi hiểu điều đó, ta sẽ không sống vội vàng để chạy theo những điều phù du, cũng không sống hời hợt như thể thời gian là vô tận. Ta sẽ biết dừng lại, trân trọng hiện tại và sống hết lòng với những gì đang có. Đó chính là ý nghĩa sâu sắc mà giáo lý vô thường muốn gửi đến con người.
“Không phải vì đời ngắn ngủi nên cuộc đời vô nghĩa; chính vì đời ngắn ngủi nên từng ngày được sống đều trở nên vô giá.”
